Định nghĩa

1. Động từ:
   • Nhân lúc có cơ hội thuận lợi mà hành động: Hành động một cách nhanh chóng, lợi dụng ngay thời cơ vừa xuất hiện để đạt được mục đích nào đó. Hành động này thường mang tính chớp thời cơ.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Trong truyện Kiều có câu: "Thừa cơ lẻn bước ra đi." (Nhân lúc có cơ hội, Kiều đã lén lút bước ra đi.)
  • Đối thủ đang mất tập trung, anh ấy liền thừa cơ ghi bàn. (Đối thủ đang mất tập trung, anh ấy liền nhân cơ hội đó ghi bàn.)
  • Kẻ trộm thừa cơ chủ nhà đi vắng đã đột nhập vào nhà. (Kẻ trộm lợi dụng lúc chủ nhà đi vắng đã đột nhập vào nhà.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "thừa cơ hội": Cách nói nhấn mạnh hơn về việc tận dụng một cơ hội cụ thể. Đây là một cách diễn đạt phổ biến trong văn nói hiện đại, làm rõ đối tượng được lợi dụng là "cơ hội".
  • Công ty đối thủ gặp khó khăn, họ liền thừa cơ hội đó để mở rộng thị phần.
• Hành động "thừa cơ" thường hàm chứa sự nhanh nhạy, khôn khéo nhưng đôi khi cũng có thể mang sắc thái không mấy tích cực (như lợi dụng lúc người khác sơ hở).

Biến thể và từ gần giống

• Thừa thế (động từ): Lợi dụng thế mạnh, ưu thế hiện có để hành động.
  • Đội nhà thừa thế tấn công dồn dập sau khi ghi bàn mở tỷ số.
• Nhân cơ hội (cụm động từ): Có nghĩa tương tự "thừa cơ", diễn đạt phổ biến trong ngôn ngữ hiện đại.
• Chớp thời cơ (cụm động từ): Hành động rất nhanh để nắm bắt lấy cơ hội ngắn ngủi.

Từ đồng nghĩa

• Lợi dụng: Dùng hoàn cảnh, điều kiện có lợi cho mình. ("Lợi dụng" có thể dùng trong nhiều ngữ cảnh rộng hơn).
• Tận dụng: Sử dụng triệt để, hết mức cho có lợi. ("Tận dụng" thường mang nghĩa tích cực hơn).
• Nhân dịp: Nhân một sự kiện, thời điểm nào đó (thường cho các hành động trung tính hoặc tốt, như "nhân dịp năm mới").

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Thừa cơ đánh úp: Lợi dụng cơ hội đối phương không đề phòng để tấn công bất ngờ.
  • Quân ta thừa cơ đánh úp vào doanh trại địch lúc nửa đêm.
• Thừa cơ chuồn đi/trốn đi: Lợi dụng lúc không ai để ý để lẻn đi, trốn đi.
  • Thấy mọi người đang bận tranh luận, nó thừa cơ chuồn đi mất.

Thành ngữ liên quan

• Thừa nước đục thả câu: Thành ngữ có nghĩa tương tự, chỉ việc lợi dụng lúc hỗn loạn, rối ren để kiếm lợi cho bản thân. "Thừa cơ" là yếu tố then chốt trong hành động này.
• Cơ hội ngàn năm có một: Chỉ cơ hội cực kỳ hiếm có. Hành động "thừa cơ" trong trường hợp này là vô cùng quan trọng.

1. Nhân dịp mà hành động: Thừa cơ lẻn bước ra đi (K).